“Navigation at sea” và “Hành hải”

 

Hà Hiển

Một con tàu đang hành hải trên biển (Ảnh: Internet)

Ở bài viết “Tự do hàng hải” hay “Tự do đi lại”? tôi đã phân tích để đưa đến kết luận cụm từ “freedom of navigation” có nghĩa là “tự do đi lại” chứ không phải là “tự do hàng hải” như cách dịch mà sách báo tiếng Việt (kể cả các trang tiếng Việt của các hãng truyền thông nước ngoài như BBC hay VOA) đang sử dụng hiện nay.

Xin lưu ý lại một lần nữa, “navigation” nếu chỉ đứng một mình thì không chỉ có nghĩa là “đi lại bằng đường biển” mà còn có nghĩa “đi lại bằng đường không” nữa.

Chỉ khi có cụm từ “at sea” đi kèm thì nó mới diễn tả việc đi lại ở biển. Nhưng ngay cả khi ấy thì “navigation at sea” cũng chỉ là một hoạt động hàng hải cụ thể trong số nhiều hoạt động hàng hải khác, tức là nó có nghĩa hẹp hơn nhiều so với “hàng hải” nói chung.

Vậy thì trong tình huống này tại sao người ta lại không dùng cụm từ “tự do đi lại”, một cách dùng ngôn ngữ vừa trong sáng, dễ hiểu vừa thuần Việt thay cho cụm từ “tự do hàng hải” vừa là từ Hán Việt lại vừa không chính xác ?

Câu này thì phải đi hỏi “người ta”. Tôi không thể trả lời được câu hỏi này.

Nhưng tôi nghĩ nếu muốn học “tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh” như sách báo đang tuyên truyền thì đây là thứ cần phải học ngay và luôn chứ còn học xa vời ở đâu nữa! Vì cụ Hồ là người rất quan tâm đến việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt và luôn làm gương về điều đó khi nói và viết ! 

Nhưng để tôn trọng quan điểm có thể của một số bạn cho rằng việc sử dụng chữ Hán Việt sẽ làm cho văn bản thêm “trang trọng”, nhất là các văn bản có tính chính thống v.v…, tôi xin giới thiệu một cụm từ Việt gốc Hán khác thay cho cụm từ “hàng hải” để diễn tả chính xác hơn cụm từ “navigation at sea”

Đó là cụm từ HÀNH HẢI.

Cụm từ “hành hải” xuất phát từ chữ Hán. “Hành” có nghĩa là “đi lại” hay “di chuyển”. “Hải” liên quan đến nước. “Hành hải” là đi lại trên (hoặc dưới) mặt nước.

Như vậy “freedom of navigation at sea” nên được chuyển ngữ thành TỰ DO HÀNH HẢI một cách cụ thể, chứ không phải là TỰ DO HÀNG HẢI một cách chung chung.

Cũng xin nói thêm về chữ “hành”. Chữ này để chỉ những hành động hay sự việc có liên quan đến sự đi lại xuất hiện khá nhiều trong các từ Việt gốc Hán như “hành quân”, “hành trình” , “lữ hành”, “hành khất”, “hành lý”, “diễu hành”, “hành trang”, “hành khúc” (hát theo nhịp đi) v.v…

Những ai không nghiên cứu hoặc không làm việc ở lĩnh vực hàng hải thì thấy cụm từ “hành hải” có vẻ lạ tai, thậm chí chưa nghe thấy bao giờ. Nhưng từ này thì lại quá quen thuộc với những người làm việc trong ngành hàng hải.

Cụm từ này ít, hoặc thậm chí không được dùng trong các văn bản có tính phổ thông nên ít ai biết. Nhưng trong các tài liệu, văn bản chuyên ngành hàng hải nó vẫn còn đang được sử dụng, ví dụ như các bài báo dưới đây có đề cập đến chữ “hành hải” (có đường link kèm theo phía dưới):

Về việc đưa Hệ thống quản lý hành hải tàu biển (VTS) luồng Sài Gòn Vũng Tàu vào hoạt động chính thức

https://www.vms-south.vn/…/ve-viec-dua-he-thong-quan-ly-han…

71 tỉ xây dựng hệ thống quản lý hành hải tàu biển tại Hải Phòng

https://laodong.vn/…/71-ti-xay-dung-he-thong-quan-ly-hanh-h…

Hay trong Bộ Luật Hàng hải Việt Nam – 2015 cụm từ “hành hải” được nhắc đến 3 lần:

Mục 22, Điều 4. Giải thích từ ngữ: “ Báo hiệu hàng hải là các công trình, thiết bị chỉ dẫn hành hải, bao gồm các báo hiệu nhận biết bằng hình ảnh, ánh sáng, âm thanh và tín hiệu vô tuyến điện tử, được thiết lập và vận hành để chỉ dẫn cho tàu thuyền hành hải an toàn”.

Mục 1 (b) Điều 126. Phạm vi bảo vệ công trình hàng hải quy định: “Đối với công trình cảng dầu khí ngoài khơi được giới hạn bởi vành đai an toàn của công trình cảng dầu khí ngoài khơi và vùng cấm hành hải, thả neo tại khu vực công trình cảng dầu khí ngoài khơi”

Dù cụm từ này chưa được định nghĩa trong Bộ Luật này (đây hẳn là thiếu sót của những người làm luật), nhưng xét trong văn cảnh mà nó xuất hiện thì hẳn ai cũng phải hiểu là tình huống mà nó diễn tả có liên quan trực tiếp đến sự đi lại của tàu thuyền.

 

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: