Đọc lại bài thơ KHÂM THIÊN của Lưu Quang Vũ

 

Theo Phó Nhòm Tây Bắc

Lời giới thiệu của Sương Nguyệt Minh:

Bài thơ hay ít người biết của Lưu Quang Vũ, viết từ Hà Nội – Mùa Đông 1972 đỏ lửa.

45 năm trước, thời gian vừa đủ cho 1 đứa bé sinh ra ở Bệnh viện Bạch Mai máu lửa lớn lên thành trung niên, có thể đã là ông tướng, là giáo sư, là doanh nhân thành đạt, Khâm Thiên ngập chìm trong chết chóc, nát tan. Trong khi âm hưởng “Đường ra trận mùa này đẹp lắm” vẫn vang vọng từ đồng ruộng, nhà máy đến chiến trường, thì lại có Thơ Ghéc ni ca ảm đạm, u buồn, phẫn uất.

Quả thật! Cái còn lại và đi mãi với thời gian của Lưu Quang Vũ sẽ là… Thơ.

Năm 24 tuổi mà Lưu Quang Vũ đã viết những vần thơ:

“năm 72! Có thể thế được chăng
hãy mở mắt ra trông
vụ thảm sát xưa nay chưa từng có
năm trái đất phóng bao tàu vũ trụ
không nơi nào không nói đến tình thương
Ghéc-ni-ca cũng chẳng thảm thê bằng
vô nghĩa hết, thánh kinh và máy tính
những pho sách, những dàn giao hưởng
ích gì đâu, khi bể máu dâng đầy…”

Thật kinh ngạc! Một tư duy thơ khác hẳn với cách nghĩ chung cùng thời.

Mời các bạn đọc bài thơ KHÂM THIÊN

của Lưu Quang Vũ

những người chết trong đêm thân gãy nát
óc chảy ròng trên gạch
những người chết cháy đen miệng há mắt mở trừng
những xác vùi đẫm máu dưới cầu thang
tay chân vặn vẹo thịt xương
lòng ruột mắc trên dây điện
phố Khâm Thiên ầm ầm đổ sụp
tiếng người la khủng khiêp xé đêm dài
*
mặt trời lên trên bãi thây người
mặt dập vỡ ngực trần thủng hoác
những đống tóc gân đầu mình lẫn lộn
những xác tím bầm lạnh buốt sương đêm
bốn phía tiếng gào tiếng khóc tiếng rên
tiếng xẻng cuốc bới người trong gạch vụn
phố đông đúc thành bãi bằng đổ nát
không nhận ra những vỉa hè quen
xác người nằm ngổn ngang
báo đậy mặt, ruồi đậu bàn chân xám
bé ngẩng đầu ngơ ngác
bên xác anh xác chị xác mẹ cha
tôi đi như mù lòa
đỡ em gái đập đầu ngã ngất
bà cụ phát điên vật mình ôm mặt
người mất tích đang tìm, người chết chẳng kịp chôn
xe nối xe sừng sững chở quan tài
đóng vội bằng mặt bàn, cánh cửa
phấn run rẩy ghi tên người xấu số
lên nắp quan xộc xệch chẳng bào sơn
quan tài trẻ thơ như những chiếc hòm con
những bát đĩa tủ giường tan vỡ
quần áo nát, gạo dầu ngùn ngụt lửa
sách vở dép giày vùi dưới hố sâu
tấm màn trắng xóa
xé chia nhau chít vội lên đầu
cả khu phố già đi hàng chục tuổi
những bó hương bên đường nghi ngút khói
những bó hương châm nát cả bầu trời
người trồng rau, chữa khóa, vá may
người nhặt củi, quét đường lam lũ
từ nay chung buổi giỗ
Bạch Mai Yên Viên Vọng Láng An Dương
phố đầy khăn tang
đêm không đèn tối mịt
chúng tôi ngồi bên nhau chờ cái chết
người các ô lên nằm ngủ vườn hoa
gió cuối mùa xót xa
thổi xõa tóc đoàn người chạy giặc
những dòng người kéo đi xé ruột
đội chiếu, ôm chăn, đeo làn, vác bọc
chút gia tài nghèo cực địu trên lưng
bao gia đinh dắt díu chị bồng em
những quần áo khói bom lấm rách
những cụ già vịn nhau dò dẫm
máu ròng ròng trên những chiếc cáng thương
*
năm 72! Có thể thế được chăng
hãy mở mắt ra trông
vụ thảm sát xưa nay chưa từng có
năm trái đất phóng bao tàu vũ trụ
không nơi nào không nói đến tình thương
Ghéc-ni-ca cũng chẳng thảm thê bằng
vô nghĩa hết, thánh kinh và máy tính
những pho sách, những dàn giao hưởng
ích gì đâu, khi bể máu dâng đầy
ôi xấu xa, đê nhục lắm con người
lời không đủ để nói điều phẫn nộ
tôi muốn có phiên tòa cho tất cả
tôi vạch từng tên tôi gọi từng người
hãy đứng ra đây
các bà mẹ Mỹ
những dòng sữa đã nuôi bầy đồ tể
lời ru nào đã dạy chúng lớn khôn
những Kít-xinh-giơ và những Ních-sơn
ta nguyền rủa chúng mày cho đến chết
những kẻ nào đã gây ra tội ác
những kẻ nào để tội ác gây ra
những chính khách những nhà thơ
những bộ óc chế súng bom hủy diệt
các tư tưởng cầm quyền các nước
lãnh tụ tối cao của mọi đảng trên đời
các ông kêu: vì hạnh phúc con người
nay con người chết đi
cái phúc ấy ai dùng được nữa!
chục chiếc B-52
không đổi được một trẻ nghèo Ngõ Chợ
không thể nhân danh bất-cứ-cái-gì
bắt máu vạn dân lành phải đổ
không thể chắp bình minh
bằng xương thịt những mặt người vỡ nát
ai tự xưng môi kề răng lạnh
ai khoác tặng chúng tôi vinh dự đẹp
các anh đón đưa nâng cốc chúc hòa bình
các anh quyên thuốc men các anh đi biểu tình
rồi thanh thản trồng hoa và câu cá
và tìm thấy lương tâm mình yên ả
trong nỗi đau quằn quại của chúng tôi
ta oán giận các người, đồ dối trá
loài người chung vai nhận tội ác này
anh và tôi, vâng, tôi nữa, cả tôi
chúng ta đã ngu tối đến nỗi
không che chở được mẹ già em dại
khỏi quả bom tàn bạo tự trời cao
*
muốn kết thúc thơ mình
bằng những lời tốt đẹp
nhưng lòng tôi làm sao tươi sáng được
khi máu bầm khắp nơi
dưới bát cơm trên trời trong cốc nước
đêm qua tôi đã chết
với hàng ngàn mạng người
từ than bụi tôi hiện hình trở lại
mang đau thương đến trọn cuộc đời
tôi sẽ xông vào mọi cuộc vui
mọi buổi lễ uy nghiêm
mọi bài ca lừa dối
mọi quên lãng mọi nụ cười dễ dãi
để nói về những xác chết cháy đen
để nói về
những xác chết cháy đen
*
kẻ làm chứng trung thành
trước phiên tòa lịch sử
giữa tột cùng đau khổ
đâu dám ngồi trau chuốt mỗi câu thơ
nhân danh cuộc sống, nói về cái chết
nhân danh niềm vui, nói về nước mắt
nhân danh tình yêu, tôi mãi mãi căm thù.

Hà Nội 1972.
L.Q.V
(Fb. Sương Nguyệt Minh)

Lời bình của nhà văn  Phạm Xuân Nguyên: Bài thơ này nhà thơ Lưu Quang Vũ viết năm 1972, sau cuộc ném bom B52 xuống khu phố Khâm Thiên. Năm ấy anh Vũ 24 tuổi. Một bài thơ tôi đã từng ví như bức tranh Gernica của P. Picasso. Trong thơ Việt Nam chưa ai viết được thế như LQV.

3 Responses to Đọc lại bài thơ KHÂM THIÊN của Lưu Quang Vũ

  1. 5 Gia Định says:

    Trung tuần tháng 12 này, VTV nhắc đến bài thơ Khâm Thiên nhưng chỉ với một khúc sau:

    Cả khu phố già đi hàng chục tuổi
    Những bó hương bên đường nghi ngút khói
    Những bó hương châm nát cả bầu trời
    Người trồng rau, chữa khóa vá may
    Người nhặt củi, quét đường lam lũ
    Từ nay chung buổi giỗ

    Nay được đọc toàn bộ bài thơ mới biết đoạn thơ trên chỉ là phần nổi rất nhẹ của một tảng băng chìm rất nặng.

  2. Trâm Oanh says:

    Tôi thích nhất hai câu: ” Những kẻ nào đã gây ra tội ác. Những kẻ nào để tội ác gây ra “, Lưu Quang Vũ thâm thúy và độc lắm. Để bom rơi được xuống Khâm thiên đương nhiên là phải có kẻ dám gây ác là Mỹ, lại thêm kẻ xúi ngầm Mỹ, kẻ ngảnh mặt làm ngơ và kẻ già mồm thách Mỹ nữa.

  3. Minh HP says:

    Hải Phòng, mùa đông
    (Lưu Quang Vũ)

    Nửa đêm, những con tàu
    Thả neo ngoài cảng
    Ngôi nhà cũ đã tan
    Vì một thói quen
    Tôi vẫn khoá cửa cất chìa khoá vào túi
    Bậc đá lấm bùn
    Lòng tôi như sỏi hoang
    Trên cầu Hạ Lý.

    Tấm áp phích cũ đã bong
    Vở kịch cũ đã quên
    Không ai nhớ tên các diễn viên
    Khắp nơi vào màn cuối cùng
    Tấm kịch chiến tranh khủng khiếp.

    Em không về và anh ta đã chết
    Xác con tàu trúng thuỷ lôi
    Dạt về cửa sông.
    Hải Phòng mùa đông người đưa thư già
    Ngồi vấn thuốc đầu ngõ Kỳ Đồng
    Anh một mình vào nhà hát lớn
    Âm thầm giữa ghế xếp mênh mông
    Tấm màn nhung kéo lên
    Những tên hiệp sĩ trung cổ bước ra
    Những lão thầy tu đeo mặt nạ
    Đã giết chết Kiều Nguyệt Nga
    Đétzđêmôna, Đun xinê Ôphêlia
    Đã giết chết người chơi xen-lô
    Đã giết chết người thổi ô-boa trong dàn nhạc
    Giết chết người chỉ huy ánh sáng
    Anh chàng điều khiển chương trình
    Bỏ chạy khỏi rạp hát
    Chính lão soát vé dẫn lũ cướp vào
    Những tên I-a-gô khốn nạn
    Đã giết chết tuổi thơ của chúng ta.

    Tấm màn hạ xuống
    Như không có gì xảy ra.

    Hải Phòng mùa đông quán nước cũ
    Những bình hoa đã vỡ
    Hoa bằng lăng sót lại
    Ướt đẫm trước hiên nhà
    Gã thuỷ thủ tóc dài
    Huýt sáo điệu nhảy Tây Ban Nha
    Bản nhạc ấy ngày xưa em hát mãi
    Anh không tìm thấy tấm áo nào của em
    Mảnh gương nào của em
    Trong căn phòng đổ nát
    Bầy chim di đói khát
    Không tìm thấy gì ăn
    Trên con tàu đắm
    Trên phố phường gạch vụn
    Năm tháng hoang liêu
    Bạn bè lưu lạc
    Xác kẻ giết người và người bị giết
    Đều đã tan thành bùn đất.

    Và tấm màn đóng xuống
    Như không có gì xảy ra.

    (1972)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: