Nhân “vụ Hoàng Tuấn Công ‘bắt lỗi’ GS Nguyễn Lân”: Vài lời cùng ông Lã Trọng Long

 

Hà Hiển

Trên Infonet, TS Lã Trọng Long ở Hải Phòng vừa có loạt bài viết bắt lỗi cuốn sách “Từ điển tiếng Việt của GS. Nguyễn Lân –phê bình và khảo cứu” của tác giả Hoàng Tuấn Công.

Nghe nói ông Hoàng Tuấn Công cũng đã gửi các bài viết để trao đổi lại với TS Long nhưng Infonet không đăng. Hy vọng là những bài trả lời ấy của ông Hoàng Tuấn Công sẽ được đăng ở đâu đó để rộng đường dư luận.

Riêng tôi là người đọc không quen biết ông nào nên cứ thấy ông nào sai thì bảo rằng sai, ông nào đúng thì khen rằng đúng. Tất nhiên việc đánh giá sai đúng ấy chỉ là quan điểm cá nhân, có thể sai hay đúng theo đánh giá của người khác. Nhưng cũng không vì sợ sai mà không nêu ý kiến vì nếu người ta chỉ ra được cho mình biết sai ở đâu thì mình cũng có thêm kiến thức trong cuộc sống.

Với tinh thần đó, hôm nay tôi cũng xin trao đổi cùng TS Lã Trọng Long về những ý kiến của ông liên quan đến 2 chữ “thanh thiên” trong bài viết gần đây nhất của ông với tiêu đề “Góp ý về cuốn sách “bắt lỗi” Nhà giáo Nguyễn Lân: Nên lễ độ với người đã khuất” đăng trên Infonet ngày hôm qua (9/9/2017).

Ý kiến của TS Long như sau (phần chữ đỏ phía đưới):

1. Về nghĩa 2 chữ thanh thiên (trang 208 sách HTC)

GS. Nguyễn Lân (GS.NL) giảng giải như sau:

“Thanh thiên: (thanh): sắc xanh; (thiên): trời. Nói mầu xanh da trời: áo mầu thanh thiên”

Ý kiến Hoàng Tuấn Công (HTC) như sau:

“Trường hợp này soạn giả giải nghĩa yếu tố Hán Việt đúng, nhưng giải nghĩa từ “thanh thiên” lại sai hoàn toàn, vì đã lẫn lộn “thanh thiên” [danh từ , nghĩa là trời xanh] với “thiên thanh” [tính từ, nghĩa sắc xanh da trời ]”

Xin mời HTC cùng tra từ điển trên mạng theo Vdict.com: Thanh thiên: Trời xanh – Mầu xanh da trời 

Theo ViWikitonary.org: Thanh thiên mầu xanh da trời.

Theo Stratu.soha.vn/ thanh thiên

Danh từ (từ cũ): Trời xanh: Thề có thanh thiên bạch nhật

Tính từ (ít dùng): áo mầu thanh thiên

Có thể dẫn nhiều ví dụ về sự chuyển loại về mặt từ loại trong tiếng Việt như trường hợp “thanh thiên” [danh từ] và thanh thiên [tính từ]. Tiếp theo xin dẫn ra các tác phẩm văn chương suốt hơn 80 năm qua:

– Bài thơ đăng vào khoảng 1934 của nhà thơ Tú Mỡ bài mười thương viết về chiếc áo dài tân thời.

“….. năm thương lược Huế cài đầu

Sáu thương ô lụa ngả mầu thanh thiên”

– Truyện ngắn nhi đồng đăng báo Tuổi hoa số 2 tháng 07/1967 ….. “rồi Mai nhẩm tính một áo màu thanh thiên, một cái mầu trắng và …..”

Cuối cùng xin trích bài thơ nổi tiếng “Hà Nội phố” của họa sĩ Phan Vũ sáng tác năm 1972.

Ta còn em tiếng trống tan trường

áo thanh thiên điệp mầu liễu rũ

Đôi guốc cao mài mòn đại lộ

Một ngả nào lưu dấu gót tài hoa…

3 tác phẩm trên đều dùng thanh thiên theo nghĩa tính từ trong câu áo mầu thanh thiên và chiếc ô lụa mầu thanh thiên. Phan Vũ là họa sĩ càng không thể nhầm về mầu sắc.

Thưa ông HTC, ông nghĩ thế nào khi ông hạ bút với những dòng chữ khinh bạc trước một nhà giáo công huân và khả kính của nước ta, đến người Pháp non 100 năm trước còn phải kính phục: “… Trong thực tế, người Việt không biết chữ Hán như GS. Nguyễn Lân rất dễ lẫn lộn “thanh thiên với thiên thanh””

Đáng tiếc như tôi vừa trình bầy, người nhầm lẫn trong trường hợp này lại là ông. Ông đã không ngờ rằng trong ngôn ngữ Việt cũng như nước ngoài có thể thay đổi từ loại.

(Hết trích)

Trước hết, xin hoàn toàn đồng ý với ông Lã Trọng Long rằng “trong ngôn ngữ Việt cũng như nước ngoài có thể thay đổi từ loại”. Nhưng điều đó không có nghĩa là bất cứ từ nào cũng đóng nhiều “vai” và nếu có từ nào đó có thể đóng nhiều vai trò của nhiều từ loại khác nhau, thì nó vẫn chỉ có một vai chính, còn các vai kia chỉ là các vai phụ và cũng tùy thuộc vào ngữ cảnh cụ thể.

Ví dụ như cụm từ “đẳng cấp” là danh từ, không thể là tính từ nhưng rất nhiều người hiện nay, kể cả báo chí vẫn bắt nó vào “vai” tính từ khi nói hoặc viết các câu đại loại như “đội bóng ấy rất đẳng cấp” hay “trình độ của vận động viên này đã ở mức đẳng cấp” v.v… Nếu viết đúng thì phải viết là đội bóng ấy hay vận động viên ấy có đẳng cấp cao hay thấp ra sao. Nhưng chữ “ngựa” có thể là danh từ để chỉ một con vật, hoặc cũng có thể là tính từ trong cụm từ “cứt ngựa” để xác định về một loại… cứt

Nhưng tôi thấy điều này chẳng liên quan gì đến việc ông Hoàng Tuấn Công “bắt lỗi” GS Nguyễn Lân về cách giải nghĩa 2 chữ “thanh thiên” của cụ.

Về 2 chữ “thanh thiên”, với trật tự của chữ Hán là tính từ đi trước danh từ đi sau thì 2 chữ này đã tạo nên một cụm danh từ với danh từ chủ thể là “thiên” tức là “trời”. Vì thế nó phải có vai trò chính là danh từ với nghĩa tiếng Việt là “trời xanh“. Giải thích như cụ Nguyễn Lân rằng đó là “màu xanh da trời” là không chuẩn vì cụ đã giải thích sai chủ thể .

Việc TS Long dẫn chứng các cuốn từ điển nào đó trôi nổi trên mạng giải thích rằng thanh thiên tức là “mầu xanh da trời” không có nghĩa rằng đó là chân lý. Cũng không loại trừ rằng các nguồn này có thể đã tham khảo từ từ điển của cụ Nguyễn Lân khi mà từ trước đến nay khá nhiều người vẫn hiểu lầm rằng từ điển của cụ mới là chuẩn.

Nếu bắt chước theo cách giải thích của cụ Nguyễn Lân thì tôi sẽ phải giải thích nôm na cụm từ “cứt ngựa” như sau [lúc này theo trật tự tiếng Việt thì tính từ (ngựa) lại đặt sau danh từ (cứt) ]:

Cứt ngựa:  Ngựa: Con vật có bốn chân người xưa thường cưỡi lúc đánh nhau, cứt: chất thải rắn được bài tiết từ các loài động vật. Nói màu cứt ngựa: áo mầu cứt ngựa.

Thế là sau khi giải thích loanh quanh một hồi chủ thể là “cứt” trong “cứt ngựa” đã biến thành một thứ màu sắc rồi lại biến ra thành cái áo!

Cũng theo cách trên thì chắc cụ Nguyễn Lân sẽ giải thích chữ “mận chín”“cái áo màu mận chín” chứ không phải là một thứ quả chín có thể ăn được.

Việc trong một số bài thơ hay bài văn mà TS Long trích dẫn trong đó các tác giả  viết  “áo mầu thanh thiên” thì trong ngữ cảnh ấy “thanh thiên” là tính từ (lưu ý phải có danh từ “màu” đi kèm thì 2 chữ “thanh thiên” mới biến thành tính từ được, và trong trường hợp ấy cả cụm từ “màu-thanh-thiên” lại là tính từ cho danh từ “áo” đúng như ý của TS Long về việc “thay đổi từ loại” trong tiếng Việt). Viết như thế là hoàn toàn đúng.

Nhưng nếu nếu xét trong “ngữ cảnh từ điển” thì cụm từ “thanh thiên“, nếu không có thêm bất cứ từ nào đi kèm theo nữa, dứt khoát phải đóng vai danh từ chứ không phải tính từ. Chắc TS Long không cần phải dạy ông Hoàng Tuấn Công về điều này.

TS Long đã lẫn lộn mục từ “thanh thiên” với cụm từ “mầu thanh thiên”. Như vậy là ông Hoàng Tuấn Công đang nói chuyện về “con gà” thì TS Long lại đi phê “con vịt”.

Khổ quá, ông Hoàng Tuấn Công có bảo câu “áo mầu thanh thiên” là sai đâu mà ông ta chỉ phê lấy màu sắc và cái áo là chủ đạo để định nghĩa cho một chủ thể hoàn toàn khác như cụ Lân đã làm là không chuẩn thôi!

 

4 Responses to Nhân “vụ Hoàng Tuấn Công ‘bắt lỗi’ GS Nguyễn Lân”: Vài lời cùng ông Lã Trọng Long

  1. Pingback: Nhân “vụ Hoàng Tuấn Công ‘bắt lỗi’ GS Nguyễn Lân”: Vài lời cùng ông Lã Trọng Long – Kim Dung/Kỳ Duyên

  2. Bố Ti Ngố says:

    Nghiệp của lão không phải văn chương chữ nghĩa, lão hiểu nôm na như sau : Thanh thiên là trời xanh, Thiên thanh là xanh da trời, đều có gốc Hán, cứ chữ nào đứng trước thì là tính từ, chữ nào đứng sau là danh từ (nói như hahien là chủ thể).

    Đời thường, nói chuyện với nhau, thậm chí trong thơ phú thì nhiều khi dùng thanh thiên hay thiên thanh để chỉ màu sắc cũng chẳng làm người ta hiểu sai điều mình muốn nói.

    Nhưng ở đây HTC đang bàn về CHỮ NGHĨA CỦA TỪ ĐIỂN, có nói chuyện đời thường đâu. Lão thấy cụ An Chi nói đúng, rằng từ điển thì phải là khuôn vàng thước ngọc. HTC bình luận về giải nghĩa từ ngữ của cụ Nguyễn Lân như thế là thỏa đáng hay không thì cùng tranh biện, liên quan gì đến kính trọng hay khinh bạc gì người đã khuất . Trong bóng đá, cái cách ấy gọi là bỏ bóng đá người, trong học thuật gọi là ngụy biện.

    TS Lã Trọng Long dẫn cụm từ “thề có thanh thiên bạch nhật” thì nghĩa là gì ? Đó là ” THỀ CÓ TRỜI XANH CHỨNG GIÁM, THỀ GIŨA BAN NGÀY”, chắc chắn không phải là “thề có màu xanh da trời mầu trắng của ngày”.

  3. Bố Ti Ngố says:

    Vừa qua, lão có băn khoăn rằng sao không thấy HTC tiếp tục có vài lời nói lại với TS Lê Đức Luận, TS Lã Trọng Long và những người khác đang phê phán mình. Nghĩ rằng có lẽ anh đang bận làm công việc chính của mình là hướng dẫn bà con nông dân thiến gà thiến chó hoặc cắm mạ già xuống ruộng ngấu…, việc tranh biện về chữ nghĩa chắc là không có đủ thi giờ. Nay thấy hahien bảo “nghe nói HTC đã có bài viết trao đổi với TS LTL nhưng Infonet không đăng?

    Nếu đúng như vậy thì HTC chọn Infonet làm nơi tranh biện là chuẩn. Còn nếu nhận được bài của HTC mà không dám đăng thì Infonet kém, làm thế khác nào bịt mồm trói lại mà đánh.

    Ngày nay công bố ý kiến bài viết của mình quá dễ, HTC vẫn chưa làm thế thì nể anh đấy.

  4. Lại Việt says:

    Tôi nghĩ, có khi nào mà các từ có thể thay đổi nội hàm theo thời gian hay không? Ví dụ, từ “tràng” ở thời Huỳnh Tịnh Của thì nó là “cổ áo”, nhưng đến thời Nguyễn Lân thì nó chỉ cái “dải áo, vạt áo”, hoặc ví dụ, TĐ của Vũ Chất rất đúng cho nhu cầu sử dụng ở miền Tây Nam Bộ trong những năm 60 của thế kỷ trước mà bây giờ lại được các nhà giỏi chữ nghĩa đem ra làm trò cười?!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: