Người Việt mở miệng là “chém”, là chê!

 

>> Về cuốn sách gây tranh cãi của Thương Tín – Chuyện người ta thì người ta kể?
>> Đặng Lê Nguyên Vũ “lên sách” – chuyện chẳng có gì phải ầm ĩ!
>> Nhân chuyện “Bà Tưng” – Đâu là giới hạn của phê phán xã hội?
>> Nhân chuyện thầy Dương “văng tục”
>> Về bài viết “Người Nhật thật sự đánh giá thế nào về người Việt Nam?”

 

Lê Minh Quốc
Theo Người lao động

Thời buổi mạng xã hội lên ngôi, người ta cho mình cái quyền được “nói như dao chém đá” dù chưa biết thực hư thế nào, đúng sai ra sao

Ông bà ta dạy rằng sống ở đời phải cẩn trọng lời ăn tiếng nói: “Lời nói, đọi máu”. Ngẫm lại mới thấy lời nói ghê gớm, quan trọng biết chừng nào.

Minh họa: KHỀU

Minh họa: KHỀU

“Miếng ngon nhớ lâu, lời đau nhớ đời”. Một lời nói đáng giá có thể đem lại hạnh phúc cho người khác. Nếu đơm đặt, dựng chuyện nhằm sai lệch bản chất sự việc, nào khác gì “lời nói tựa nhát dao”. Do tầm quan trọng của lời ăn tiếng nói nên một khi lời đã thốt ra khỏi miệng thì hối cũng không kịp.

Người Việt còn có thành ngữ: “Ăn ngay nói thật, mọi tật mọi lành”. Muốn được như thế, ắt phải “nói có sách, mách có chứng”, chứ không thể “nói điêu nói ngoa”, “nói ngược nói xuôi”… Chỉ cần nói đúng sự thật, tự nó đã là một giá trị, một sức mạnh hùng hồn, cần gì phải thêm mắm thêm muối, “nói lếu nói láo”. Bằng không, “biết thì thưa thốt, không biết dựa cột mà nghe”.

Khổ nỗi, thời buổi này, trong giao tế hằng ngày, ai ai cũng cho mình cái quyền “được ăn, được nói”. Cũng tốt thôi! Duy đáng tiếc ở chỗ là chỉ mới nghe loáng thoáng, chưa kiểm chứng sự việc đúng/sai thế nào, có người đã quả quyết chắc nịch như thể mình là người trong cuộc, tận mắt chứng kiến sự việc.

Mới đây nhất, trong chuyến thăm Việt Nam, Tổng thống Mỹ Barack Obama có đến thăm chùa Ngọc Hoàng. Một hãng tin nước ngoài đưa tin “giật gân”, đại loại có nhà sư gợi ý với ông Obama về việc cầu nguyện để có con trai (!).

Dù chưa kiểm chứng, chỉ mới nghe thông tin một chiều nhưng dư luận đã mắng sa sả nhà sư đó. Về hành động thô lậu này, người Việt gọi là “ăn theo nói leo”, “ăn càn nói bậy”, “ăn ốc nói mò”, “ăn tục nói phét”… Mà sự thật thế nào? Giáo sư tôn giáo học Dương Ngọc Dũng – người có mặt, hướng dẫn Tổng thống Mỹ tham quan chùa – cho biết sư trụ trì Thích Minh Thông không nói câu nào với ngài tổng thống và chính ông (Dũng) mới là người giải thích về việc người dân hay đến chùa này cầu con trai…

Đành rằng vì tâm lý “nói cho sướng miệng” nên cứ “nói như két” nhưng rồi ai là người thấu hiểu nỗi lòng đau khổ, muộn phiền, ấm ức của người bị mắng oan? Ông bà ta bảo: “Lời nói gió bay” nhưng một khi nói sai lệch, đặt điều về ai đó, thử hỏi khác gì “ngậm máu phun người”!

Khi ca sĩ Mỹ Linh hát Quốc ca trong dịp chào mừng Tổng thống Obama tại Trung tâm Hội nghị quốc gia (Hà Nội), có nhiều dư luận khác nhau về cách cảm thụ âm nhạc. Điều này rất bình thường, mỗi người có “gu” thưởng thức âm nhạc tùy theo nhận thức, cảm xúc… Thế nhưng, do không thích nên không ít người “ném đá” một cách quá tay. Họ nghĩ rằng ý kiến của mình là trúng và đúng, là “chuẩn không cần chỉnh” nên cứ việc mắng bằng thích.

Hỡi ôi! Trình bày quan điểm của cá nhân không có nghĩa được quyền đối với người khác bằng cách “nói cạnh, nói khóe”, “nói như móc họng”, “nói như đấm vào tai”. Trong tranh luận văn hóa, chẳng ai chấp nhận thái độ khệnh khạng, trịch thượng đó – mà nghĩ cho cùng cũng chỉ là nhận thức của “ếch ngồi đáy giếng”.

Thói xấu đó đã trở thành căn bệnh của người Việt rồi chăng? Thì cứ ngẫm nghĩ và quan sát sẽ nhận ra ngay. Chẳng hạn, chứng kiến sự thành công của thiên hạ, ta có ưu ái dành cho lời khen, rồi tự ý thức phải cố gắng, nỗ lực được như họ? Hay ta lại “vạch lá tìm sâu” cho bằng được khiếm khuyết dù nhỏ nhất để cười cợt hả hê, phê bình họ cho bõ ghét?

Hiện nay, có tâm lý phổ biến ở nhiều nơi nhiều chốn: Không ít người hễ mở miệng ra, bất kỳ sự việc gì cũng… chê! Dù “ăn chưa nên đọi, nói chưa nên lời” nhưng gặp việc gì cũng “nói như thánh, như tướng”, chê tất tần tật, phủ nhận sạch trơn. Cái sự “chê ỏng chê eo” đó đáng tiếc là nó không xuất phát từ chính kiến, nhận thức mà bằng thái độ hùa theo. Dù chẳng biết rõ hư thực nhưng thấy người ta chê/khen lại nháo nhào “té nước theo mưa”, chẳng khác gì “theo voi ăn bã mía”.

Bàn chuyện “ăn theo nói leo” thì vô cùng, chi bằng, xin mượn lời dặn dò của ông bà để tự răn: “Ăn có nhai, nói có nghĩ”.

Góc nhìn

“Ném đá” trên mạng sao chưa xử lý?

Tuần này, cư dân mạng lại xôn xao vì tin “Obama từ chối cầu con trai ở chùa Ngọc Hoàng”, “Sư trụ trì bị chửi”, “Cán bộ bắt dân cõng qua nước”… Không chỉ like (thích) chữ mà có cả hình hẳn hoi. Nghe chuyện, mấy bạn nước ngoài làm trong công ty tôi bảo: “Người Việt rỗi hơi và lắm chuyện”. Họ dẫn chứng về những tin tức và đồn thổi từ vỉa hè, về những đám đông hiếu kỳ tụ tập bởi những chuyện không đâu.

Theo từ điển tiếng Việt, “nói leo” là không hỏi cũng nói, tự dưng xen vào chuyện người khác. Cứ tưởng tật này chỉ có ở trẻ mẫu giáo hiếu kỳ, ai dè càng lớn càng lậm. Trẻ con thì nói leo trực tiếp còn người lớn nói leo qua mạng, qua Facebook. Còn “a dua” là bắt chước, hùa theo làm việc xấu. Hình như tâm lý của khá đông người Việt là thích được bình phẩm khen – chê dù lĩnh vực đó mình không biết hoặc chưa rõ. Số khác thì thích chê, thích chửi và chửi cho đã miệng, gần như đã thành cố tật. Họ thích “suy bụng ta ra bụng người” và nhìn đâu cũng thấy xấu xa, tiêu cực.

Tâm lý đám đông, có người gọi là hội chứng bầy đàn, chỉ phát triển mạnh ở những nơi thiếu thông tin, thông tin không rõ ràng, xử lý chậm hoặc phớt lờ các tin đồn thổi. Lực lượng tham gia đông đảo nhất là những người rảnh rỗi và thiếu việc trong giờ làm. Chuyện ông cán bộ già, từng bị tai biến, được người khỏe hơn đỡ qua đoạn nước để khỏi ướt giày cũng thành chuyện lớn. Là hướng dẫn viên, tôi thường làm như thế với khách hàng mỗi khi gặp trường hợp tương tự. Trước khi ngồi “ném đá” qua mạng, phải tìm hiểu xem thực hư thế nào. Thay vì làm mấy việc rỗi hơi đó, nên dành thời gian đọc sách báo, cập nhật thông tin hoặc làm việc gì có ích…

“Ném đá” ngoài đời đã từng bị xử lý, dù chỉ gây thương tích cho một vài người. Còn “ném đá” trên mạng, từng gián tiếp giết chết nhiều mạng người, làm tổn thương tinh thần, để lại những di chứng nghiêm trọng, sao chưa ai bị xử lý?!

Xin đừng biến internet thành phương tiện và công cụ làm tổn thương người khác. Nói leo và a dua là tật xấu, cần phải bị lên án và sớm được loại bỏ.

Nguyễn Vũ Mộc Thiêng

Ý KIẾN CHUYÊN GIA

ThS tâm lý Đào Lê Hòa An, Giám đốc chiến lược Trung tâm Đào tạo kỹ năng sống Ý Tưởng Việt:

nguoi-viet-mo-mieng-la-chem-la-che
 

Chê bai để chứng tỏ bản thân

Khi lên tiếng phê bình hay than phiền về một điều gì đó, chúng ta muốn chứng tỏ với người khác và bản thân rằng ta không thờ ơ, vô cảm mà vẫn còn quan tâm, lo lắng. Ta thấy hình ảnh của mình được nâng lên trước việc thể hiện thái độ bức xúc. Từ đó, ta đâm nghiện việc chê bai, “ném đá”. Tuy nhiên, hãy nhớ rằng khi giơ một ngón tay để chỉ trích một ai đó thì có đến ít nhất 3 ngón tay trên bàn tay đó của chính mình đang chỉ ngược lại về phía ta. “Trao yêu thương sẽ nhận yêu thương” là nguyên tắc bất biến trong giao tiếp và ứng xử mà những người có hiểu biết thực hiện hằng ngày.

 

Tiến sĩ tâm lý HUỲNH VĂN SƠN, Trường ĐH Sư phạm TP HCM:

nguoi-viet-mo-mieng-la-chem-la-che
 

Uốn lưỡi bảy lần trước khi nói

Không hiếm cư dân mạng tự nguyện trở thành quan tòa, thánh phán hay chuyên gia tất thảy. Người trong cuộc cứ tổn thương khi bị va đập, còn người “chặt chém” thì cứ vô tư không lo gì kết quả.

Một bức ảnh xuất hiện thì chẳng cần kiểm tra hay cân nhắc, cứ vậy là “ném đá”. Dễ nhận thấy cơ chế tâm lý hùa theo của không ít cá nhân trong cộng đồng mạng đang bị sức mạnh của đám đông lôi kéo và chi phối. Khi biểu tượng ban đầu không đủ chắc chắn và mạnh mẽ, khi cái lý chưa đủ vững chãi, khi cái tình chưa đủ sâu sẽ đẩy mình lệ thuộc vào đám đông. Người ta có thể mạnh vì đông nhưng chưa hẳn đám đông luôn luôn đúng. Vô tình hay hữu ý, đã không ít cư dân cổ xúy cho những kiểu phản ứng hùa theo một “hành vi dắt mũi” của ai đó nhằm hạ bệ một cá nhân, một nhóm. Cũng có nhiều cư dân nổi bật của cộng đồng mạng vì cá tính, vì sự đặc biệt của mình nên dễ thúc đẩy người khác hành động theo. Trong nhiều trường hợp, đó là chiêu thức để gây hiệu ứng đám đông theo mục đích chứ chưa hẳn là vô tư.

Cá nhân xuất hiện trên mạng dẫu tình cờ hay cố ý cũng xuất phát từ một thực tế của xã hội hiện đại. Khó có thể nói đúng, nói sai nhưng chắc chắn mục tiêu ban đầu mong muốn mọi người sống tốt hơn vô tình buông rơi. Mong người ta có thể nhân ái hơn, bao dung hơn khi ấn phím like (thích) hay bình luận những câu chữ vô tình. Bình luận cũng không dễ trở thành “bình loạn” nếu mỗi người biết gõ phím đừng quá nhanh hơn suy nghĩ của chính mình.

Hồng Đào – Phạm Dũng

 

Advertisements

3 Responses to Người Việt mở miệng là “chém”, là chê!

  1. Bố Ti Ngố says:

    Có thể so sánh (tất nhiên là có phần khập khiễng) chuyện dùng internet với chuyện đi vào rừng. Trong rừng có đủ thứ từ đẹp, ngon, có nhiều thứ vô hại và cũng có nhiều thứ gây ngứa, gây độc. Người đi rừng có kinh nghiệm và kiến thức sẽ biết hái bắt cái gì và biết tránh cỏ độc, nấm độc rắn độc…
    Người đọc mạng xã hội cũng vậy thôi. Có lẽ ở các nước khác cũng có tình trạng “chém , phê, chê, chửi…”, mức độ tùy thuộc vào cấp độ văn hóa của mỗi cá nhân và của xã hội.
    Có câu “Miệng thế gian như làn sóng bể”.

    Những người được khen hay bị chê nên nghĩ và ứng xử theo lời tiền nhân ” người nào khen ta không đúng là thù của ta, khen ta đúng là bạn ta, chê ta là thầy ta”. Còn chửi bới, lăng mạ ta thì ta không chấp.

    • hahien says:

      Đồng ý với bác về cơ bản.

      Vâng phê và chê thì nên nghe. Tuy nhiên chửi bới, lăng mạ thì “không chấp” cũng là một giải pháp nhưng còn một cách nữa là phê phán lại, tất nhiên với mức độ phê và chê chứ không chửi bới hay lăng mạ lại người ta. Em nghĩ những bài viết “phê” và “chê” mà không “lăng mạ” như bài này cũng tốt hơn là “không chấp”.

      Hy vọng với đóng góp của nhiều người, trong đó có những ý kiến tích cực, sẽ hạn chế bớt được “cỏ độc”, “nấm độc” và những người hay chửi bới hay lăng mạ cũng sẽ bình tâm lắng nghe và thay đổi dần. Không phải ai cũng bảo thủ mãi. Nhiều người cũng biết lắng nghe. Các cụ đã bảo “Nói phải củ cải cũng nghe”. Vì thế việc thêm nhiều lới “nói phải” như thế này sẽ tốt hơn là “không chấp”.

      • Bố Ti Ngố says:

        Nói “nịnh ta là kẻ thù của ta” thì chính xác hơn là “khen ta không đúng là kẻ thù của ta”.
        Những người viết phản hồi như bài này là rất tốt, họ không bị ném đá, cũng là để giúp điều chỉnh dư luận theo hướng đúng đắn. Còn việc “không chấp” là mình nói với những người bị chửi bới, tranh luận hay nói lại đều là điều họ không nên làm.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: