Con dao hai lưỡi

Hà  Hiển

ceauc59fescu-be1bb8b-xe1bbad-te1bbadNhân ngày “Báo chí cách mạng Việt Nam”, xin được đăng lại entry dưới đây.  Bài viết đã cũ nhưng tác giả cho rằng nó vẫn còn tính thời sự vì vấn đề mà nó nêu ra cho đến ngày hôm nay vẫn chưa chịu cũ ở  “đâu đó” (người viết mới học được cụm từ này từ báo chí “lề phải”), khi mà người ta vẫn say sưa với thứ “nước đường” có tên là  “định hướng thông tin” mà không biết rằng bản thân họ, khi đã say sưa quá thì cũng rất dễ bị lạc hướng bởi chính cái sự “định hướng” mà mình đầu têu ra ấy – mà hậu quả  có thể bi thảm khôn lường cho chính họ – như sự kiện xảy ra ở Romania năm 1989 là một cảnh báo không thừa.

Từ chuyện xảy ra cách đây 20 năm tại Romania

Những ngày này cách đây 20 năm (bài này được viết vào cuối năm 2009), thế giới chứng kiến chế độ độc tài gia đình trị Ceauşescu mang danh nghĩa XHCN sụp đổ tại Romania, dẫn đến việc 2 vợ chồng ông bị những người tham gia chính biến xử tử vào ngày 25/12/1989.

Sự kiện bi thảm trên và những nguyên nhân của nó đã được đề cập, phân tích và đánh giá khá đầy đủ trên trang Bách khoa toàn thư mở (WIKIPEDIA) nhưng trên trang đó tôi chú ý nhất  đoạn được trích dưới đây:

“…Tới năm 1989, Ceauşescu đã có những dấu hiệu hoàn toàn chối bỏ thực tế. Trong khi cả đất nước đang trải qua thời gian cực kỳ khó khăn với những hàng dài người trước các cửa hàng thực phẩm rỗng không, ông thường xuất hiện trên đài truyền hình nhà nước trong các cửa hàng đầy ắp thức ăn, tới thăm những lễ hội thực phẩm và nghệ thuật lớn nơi người dân mang tới cho ông những thực phẩm ngon lành và ca ngợi thành tựu “tiêu chuẩn sống cao” đạt được dưới quyền cai trị của ông. Những đội cung cấp thực phẩm sẽ lấp đầy các cửa hàng trước khi ông đến, và thậm chí những chú bò được nuôi nấng tử tế sẽ được chở đi khắp nước để tham gia vào các cuộc thăm viếng các nông trang của ông. Các mặt hàng chủ lực như bột mì, trứng, bơ và sữa rất khó kiếm và hầu hết mọi người bắt đầu phải phụ thuộc vào mảnh vườn nhỏ của mình trong những mảnh sân khu tập thể hay tại vùng nông thôn để sống. Cuối năm 1989, những buổi phát sóng hàng ngày trên TV,,,với những con số thu hoạch được cho là kỷ lục, trái ngược hoàn toàn với sự thiếu hụt mà người dân thường Romania đang trải qua ở thời điểm ấy.

Một số người, tin rằng Ceauşescu không biết về điều đang diễn ra trong nước, tìm cách trao cho ông những lá thư thỉnh nguyện và phàn nàn trong các chuyến viếng thăm vùng nông thôn của ông. Tuy nhiên, mỗi lần có một lá thư, ông lại chuyển nó lập tức cho các thành viên đội an ninh. Việc Ceauşescu có đọc bất kỳ lá thư nào hay không vẫn là điều chưa được biết. Theo những lời đồn đại ở thời ấy, những người muốn trao thư trực tiếp cho Ceauşescu đều có nguy cơ bị trừng phạt bởi cảnh sát mật.  Mọi người rất chán nản trong việc này và nói chung xuất hiện cảm giác rằng mọi thứ đang rất tồi tệ…”

Trong khi vào tháng 11 cùng năm đó, Đại hội lần thứ 14 Đảng CS Romania đã diễn ra với việc Ceauşescu được bầu lại làm Tổng Bí thư. Nếu ai đã từng theo dõi sự kiện cực kỳ hoành tráng này được phát trong chương trình thời sự của Đài truyền hình Việt Nam thời ấy thì sẽ không dám nghĩ đến sự thay đổi đến chóng mặt sau đó 1 tháng. Có thể cảnh tượng những cuộc mit-tinh quần chúng khổng lồ trên đường phố chào mừng thành công của đại hội đảng và tung hô lãnh tụ – “người dẫn đường vĩ đại”  Ceauşescu – và việc cứ  vài phút một lần, diễn văn của ông lại bị ngắt quãng bởi những tràng vỗ tay như sấm dậy và thời gian được tính cho vỗ tay còn nhiều hơn cả thời gian đọc diễn văn ấy đã làm cho nhà độc tài cực kỳ yên tâm về vị thế lãnh đạo cho đến suốt đời của mình. Và chính những cảnh tượng huy hoàng như vậy được diễn đi diễn lại trên trên các phương tiện thông tin đại chúng đã càng làm tăng thêm phần cay đắng cho sự sụp đổ xảy ra chỉ 1 tháng sau đó.

Có thể nói thông tin có định hướng tại Romania thời đó đã làm cho nhà độc tài không thể đánh giá đúng tình hình và là nguyên nhân cực kỳ quan trọng dẫn đến sự sụp đổ chế độ và cái chết bi thảm của vợ chồng ông.

… đến sự kiện Khe Sanh cách đây hơn 40 năm

Khe Sanh là 1 trận quyết chiến ác liệt và đẫm máu xảy ra tại chiến trường miền nam Việt Nam giữa quân đội Bắc Việt Nam và quân đội Mỹ năm 1968 mà sau đó cả hai bên đều tuyên bố chiến thắng.

Trận Khe Sanh nổi tiếng đến nỗi nó cũng được Tổng thống Mỹ Obama nhắc đến trong bài diễn văn nhậm chức của ông.

Chuyện bên nào trong trận chiến đó thực sự giành chiến thắng về quân sự đã được nhiều nhà phân tích đánh giá kèm theo những số liệu cụ thể về tổn thất, mục tiêu đặt ra và mức độ hoàn thành những mục tiêu ấy của mỗi bên nhưng đây không phải là chủ đề mà người viết bài này muốn bàn ở đây. Nhưng có một điều đã dược khẳng định là bất chấp tổn thất lớn về sinh mạng, sự kiện Khe Sanh cũng như cuộc Tổng tấn công Mậu Thân 1968 của các lực lượng Bắc Việt Nam đã tác động tiêu cực đến dư luận Mỹ và từ những sự kiện này, chính phủ Mỹ đã phải chịu những sức ép nội bộ rất lớn để cuối cùng phải đi đến quyết định rút ra khỏi cuộc chiến vài năm sau đó, dẫn đến sự sụp đổ nhanh chóng của chế độ Sài Gòn năm 1975.

Và phải nói rằng, để tạo nên những sức ép này tại nội bộ của nước Mỹ cũng như khích lệ tinh thần chiến đấu hy sinh của chiến sĩ, sự phấn khởi, đồng thuận của dân chúng tại hậu phương miền bắc có sự đóng góp rất lớn của các phóng viên chiến trường, thường được gọi là các “chiến sĩ trên mặt trận thông tin”…

Điều này cũng đã được thể hiện trong 1 bài viết của ông Đỗ Phượng, nguyên TGĐ TTX VN nói về chuyện làm báo trong đó có những thông tin khá thú vị như sau:

“…Nhớ lại 30 năm trước, nhóm nhà báo phương Tây có 2 người Mỹ gặp những người lãnh đạo TTXVN. Họ bảo: Các ngài là hãng thông tin của nhà nước. Có phải mỗi thông tin của các ngài đều do lãnh đạo Đảng cấp trên duyệt! Không trả lời trực tiếp câu hỏi, người lãnh đạo Thông tấn kể lại những mẩu chuyện vui về mặt trận Khe Sanh. Ông kể lại 1 loạt tin, bài, ảnh phát đi hồi đó rồi nói vui: Chỉ có rất ít tính chân thật trong những thông tin đó….Các bạn có thể phê phán chúng tôi theo quan điểm của các bạn về chức trách và hành nghề của nhà báo. Còn chúng tôi… là công dân VN. Và đã là công dân VN thì nghĩa vụ cao cả nhất là góp phần thắng Mỹ…”

Con dao 2 lưỡi?

Cách đây mấy năm, người viết bài này được xem chương trình “Chiếc nón kỳ diệu” trên VTV3 với chủ đề  “Báo chí cách mạng Việt Nam” và người dẫn chương trình quen thuộc là anh Lại Văn Sâm.  Người lọt vào vòng thi cuối cùng phải nói đúng ô chữ để trả lời cho câu hỏi đưa ra là “Tiêu chí của báo chí cách mạng Việt Nam là gì?”. Cả thí sinh và tất cả khán giả có mặt tại trường quay đã không thể đưa ra câu trả lời chính xác khi hầu hết mọi người đều cho rằng đó là “TRUNG THỰC” trong khi đáp án mà anh Lại Văn Sâm cuối cùng đưa ra là “ĐỊNH HƯỚNG”.

Những điều mà ông Đỗ Phượng, bậc lão làng trong “Làng báo cách mạng Việt Nam” viết ở trên có thể  là 1 ví dụ tiêu biểu vê hiệu quả to lớn mà sự ĐỊNH HƯỚNG ấy mang lại trong chiến tranh cách đây 30 – 40 năm…

Nhưng đó là thời chiến.

Còn trong thời bình thì việc tiếp tục áp dụng “thủ pháp” ấy có hiệu quả lợi hại đến đâu? Và liệu nó có phải là “con dao 2 lưỡi” không nếu tham khảo sự kiện xảy ra cách đây 20 năm tại Romania?

Xin giành phần trả lời cho các bạn nhà báo.

11 Responses to Con dao hai lưỡi

  1. Nguyễn Hữu Quý says:

    Một ví dụ rất thực tiễn thế này bác ạ:
    Lâu nay người, trong tuyên truyền, báo chí xây dựng hình tượng bao nhiêu, thì trong tổ chức thực hiện họ lại phản lại bấy nhiêu. Trong thời đại Internet này mọi bài học cũ, cách làm cũ… xem như đã bị phá sản hoàn toàn. Tiếc rằng, những người làm công tác truyền thông đã không chịu rút ra bài học và đang đi đến phản tác dụng như đối với Romania vào năm 1989.
    Em còn nhớ có một câu rất nổi tiếng của Napoleon đáng để suy ngẫm, rằng: “Không nhận được thông tin phản hồi có nghĩa là thất bại”. Trường hợp của Romania nói trên là một bài học cho cả một triều đại chỉ thích nghe màu hồng.

  2. Nguyễn Hữu Quý says:

    Để em giới thiệu sang Ba Sàm nhé.

  3. Họa mi says:

    Bài viết quá hay, hài và đau cho một nền truyền thông bị bóp nghẹt và làm méo. Bóp nghẹt bởi việc định hướng của cấp trên, và làm méo theo định hướng là của chính những người cầm bút. Tôi làm công tác nghiên cứu chứ ko làm truyền thông, nhưng khi đọc bài của các trang báo chính thống của chính phủ, khi có một sự kiện nào đó mang tính phản biện về một sực việc/việc làm của cá nhân nào đó, thì các tác giả viết nhao nhao và hùng hục viết về đời tư với nhiều thông tin ko kiểm chứng, mục đíc bôi nhọ cá nhân đó. Một cá nhân nào đó nếu mắc lỗi hay tội thì hãy viết và phân tích theo hướng có tội trên lý luận pháp luật. Còn nếu cứ cố tình bôi xấu đời tư của họ, mà nói thật nhé, người nào thì trong đời tư cũng có một phần nào đó cũng có những khúc trắc nhé, ko chuyện này thì chuyện khác. Chủ ý bôi xấu và kết tội người khác bằng các thông tin đời tư là sự tầm thường nhất trong của một người cầm viết. Vì thế đã làm truyền thông, đã cầm viết thì hãy tự mình đấu tranh và loại bỏ sự chế ngự của cái tầm thường đó trong ngòi bút của mình. Và hãy tránh kiều lấy bùn bôi lên chính mình. Các nhà làm truyền thông cũng đừng cho rằng tôi viết thề vì bị định hướng, rồi tôi còn lo nồi cơm nhà tôi. Nhưng mọi người thấy đó, bao nhiêu nhà báo, nhà văn vẫn viết một cách rất trung thực, và cũng vẫn đảm bảo nồi cơm, mà lại đc sống thanh thản. Tôi làm trong NC cũng thế thôi. Tôi ko chấp nhận làm láo báo cáo hay, chỉnh sửa số liệu, ù oạp cho cho qua, tôi tẩy chay cái môi trường làm việc đó, và cửa khác mở ra cho tôi lại tốt hơn nhiều. Ở ngành nào cũng có sự định hướng hết, vấn đề chúng ta có mạnh dạn bước ra khỏi cái định hướng đó ko?

  4. Pingback: Tin thứ Tư, 19-06-2013 | Dahanhkhach's Blog

  5. Pingback: Anhbasam Điểm Tin thứ Tư, 19-06-2013 | doithoaionline

  6. Pingback: NHẬT BÁO BA SÀM : TIN THỨ TƯ 19-6-2013 | Ngoclinhvugia's Blog

  7. Pingback: CON DAO HAI LƯỠI | CÂU LẠC BỘ NHÀ BÁO TỰ DO

  8. Pingback: 21 – 6 – 2013: Ngày báo chí cách mạng Việt Nam | Đừng để con em vì tương lai chúng ta...

  9. Pingback: Tin thứ Tư, 19-06-2013 « BA SÀM

  10. Pingback: Vì sao đồng chí Trump lại “tự chuyển hóa” như thế? | Hahien's Blog

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: