Con dao 2 lưỡi?

Hà Hiển

Từ chuyện xảy ra cách đây 20 năm tại Romania

Những ngày này cách đây 20 năm, thế giới chứng kiến chế độ độc tài gia đình trị Ceauşescu mang danh nghĩa XHCN sụp đổ tại Romania, dẫn đến việc 2 vợ chồng ông bị những người tham gia chính biến xử tử vào ngày 25/12/1989.

Sự kiện bi thảm trên và những nguyên nhân của nó đã được đề cập, phân tích và đánh giá khá đầy đủ trên trang Bách khoa toàn thư mở (WIKIPEDIA) nhưng trên trang đó tôi chú ý nhất  đoạn được trích dưới đây:

“…Tới năm 1989, Ceauşescu đã có những dấu hiệu hoàn toàn chối bỏ thực tế. Trong khi cả đất nước đang trải qua thời gian cực kỳ khó khăn với những hàng dài người trước các cửa hàng thực phẩm rỗng không, ông thường xuất hiện trên đài truyền hình nhà nước trong các cửa hàng đầy ắp thức ăn, tới thăm những lễ hội thực phẩm và nghệ thuật lớn nơi người dân mang tới cho ông những thực phẩm ngon lành và ca ngợi thành tựu “tiêu chuẩn sống cao” đạt được dưới quyền cai trị của ông. Những đội cung cấp thực phẩm sẽ lấp đầy các cửa hàng trước khi ông đến, và thậm chí những chú bò được nuôi nấng tử tế sẽ được chở đi khắp nước để tham gia vào các cuộc thăm viếng các nông trang của ông. Các mặt hàng chủ lực như bột mì, trứng, bơ và sữa rất khó kiếm và hầu hết mọi người bắt đầu phải phụ thuộc vào mảnh vườn nhỏ của mình trong những mảnh sân khu tập thể hay tại vùng nông thôn để sống. Cuối năm 1989, những buổi phát sóng hàng ngày trên TV,,,với những con số thu hoạch được cho là kỷ lục, trái ngược hoàn toàn với sự thiếu hụt mà người dân thường Romania đang trải qua ở thời điểm ấy.

Một số người, tin rằng Ceauşescu không biết về điều đang diễn ra trong nước, tìm cách trao cho ông những lá thư thỉnh nguyện và phàn nàn trong các chuyến viếng thăm vùng nông thôn của ông. Tuy nhiên, mỗi lần có một lá thư, ông lại chuyển nó lập tức cho các thành viên đội an ninh. Việc Ceauşescu có đọc bất kỳ lá thư nào hay không vẫn là điều chưa được biết. Theo những lời đồn đại ở thời ấy, những người muốn trao thư trực tiếp cho Ceauşescu đều có nguy cơ bị trừng phạt bởi cảnh sát mật.  Mọi người rất chán nản trong việc này và nói chung xuất hiện cảm giác rằng mọi thứ đang rất tồi tệ…”

Trong khi vào tháng 11 cùng năm đó, Đại hội lần thứ 14 Đảng CS Romania đã diễn ra với việc Ceauşescu được bầu lại làm Tổng Bí thư. Nếu ai đã từng theo dõi sự kiện cực kỳ hoành tráng này được phát trong chương trình thời sự của Đài truyền hình Việt Nam thời ấy thì sẽ không dám nghĩ đến sự thay đổi đến chóng mặt sau đó 1 tháng. Có thể cảnh tượng những cuộc mit-tinh quần chúng khổng lồ trên đường phố chào mừng thành công của đại hội đảng và tung hô lãnh tụ – “người dẫn đường vĩ đại”  Ceauşescu – và việc cứ  vài phút một lần, diễn văn của ông lại bị ngắt quãng bởi những tràng vỗ tay như sấm dậy và thời gian được tính cho vỗ tay còn nhiều hơn cả thời gian đọc diễn văn ấy đã làm cho nhà độc tài cực kỳ yên tâm về vị thế lãnh đạo cho đến suốt đời của mình. Và chính những cảnh tượng huy hoàng như vậy được diễn đi diễn lại trên trên các phương tiện thông tin đại chúng đã càng làm tăng thêm phần cay đắng cho sự sụp đổ xảy ra chỉ 1 tháng sau đó.

Có thể nói thông tin có định hướng tại Romania thời đó đã làm cho nhà độc tài không thể đánh giá đúng tình hình và là nguyên nhân cực kỳ quan trọng dẫn đến sự sụp đổ chế độ và cái chết bi thảm của vợ chồng ông.

… đến sự kiện Khe Sanh cách đây hơn 40 năm

Khe Sanh là 1 trận quyết chiến ác liệt và đẫm máu xảy ra tại chiến trường miền nam Việt Nam giữa quân đội Bắc Việt Nam và quân đội Mỹ năm 1968 mà sau đó cả hai bên đều tuyên bố chiến thắng.

Trận Khe Sanh nổi tiếng đến nỗi nó cũng được Tổng thống Mỹ Obama nhắc đến trong bài diễn văn nhậm chức của ông.

Chuyện bên nào trong trận chiến đó thực sự giành chiến thắng về quân sự đã được nhiều nhà phân tích đánh giá với những số liệu cụ thể về tổn thất, mục tiêu đặt ra và mức độ hoàn thành những mục tiêu ấy của mỗi bên và không phải là vấn đề mà người viết bài này muốn bàn ở đây. Nhưng có 1 điều đã dược khẳng định là bất chấp tổn thất lớn về sinh mạng, sự kiện Khe Sanh cũng như cuộc Tổng tấn công Mậu Thân 1968 của các lực lượng Bắc Việt Nam đã tác động tiêu cực đến dư luận Mỹ và từ những sự kiện này, chính phủ Mỹ đã bị những sức ép từ nội bộ rất lớn để cuối cùng phải đi đến quyết định rút ra khỏi cuộc chiến vài năm sau đó và điều này đã dẫn đến sự sụp đổ nhanh chóng của chế độ Sài Gòn năm 1975.

Và phải nói rằng, để tạo nên những sức ép này tại nội bộ của nước Mỹ cũng như khích lệ tinh thần chiến đấu hy sinh của chiến sĩ, sự phấn khởi, đồng thuận của dân chúng tại hậu phương miền bắc có sự đóng góp rất lớn của các phóng viên chiến trường, thường được gọi là các “chiến sĩ trên mặt trận thông tin”…

Điều này cũng đã được thể hiện trong 1 bài viết của ông Đỗ Phượng, nguyên TGĐ TTX VN nói về chuyện làm báo trong đó có những thông tin khá thú vị như sau:

“…Nhớ lại 30 năm trước, nhóm nhà báo phương Tây có 2 người Mỹ gặp những người lãnh đạo TTXVN. Họ bảo: Các ngài là hãng thông tin của nhà nước. Có phải mỗi thông tin của các ngài đều do lãnh đạo Đảng cấp trên duyệt! Không trả lời trực tiếp câu hỏi, người lãnh đạo Thông tấn kể lại những mẩu chuyện vui về mặt trận Khe Sanh. Ông kể lại 1 loạt tin, bài, ảnh phát đi hồi đó rồi nói vui: Chỉ có rất ít tính chân thật trong những thông tin đó….Các bạn có thể phê phán chúng tôi theo quan điểm của các bạn về chức trách và hành nghề của nhà báo. Còn chúng tôi… là công dân VN. Và đã là công dân VN thì nghĩa vụ cao cả nhất là góp phần thắng Mỹ…”

Con dao 2 lưỡi?

Cách đây mấy năm, người viết bài này được xem chương trình “Chiếc nón kỳ diệu” trên VTV3 với chủ đề  “Báo chí cách mạng Việt Nam” và người dẫn chương trình quen thuộc là anh Lại Văn Sâm.  Người lọt vào vòng thi cuối cùng phải nói đúng ô chữ để diễn đạt đúng đầu bài đưa ra là “Tiêu chí của báo chí cách mạng Việt Nam”. Cả thí sinh và tất cả khán giả có mặt tại trường quay đã không thể đưa ra câu trả lời chính xác khi hầu hết mọi người đều cho rằng đó là “TRUNG THỰC” trong khi đáp án mà anh Lại Văn Sâm cuối cùng đưa ra là “ĐỊNH HƯỚNG”.

Những điều mà ông Đỗ Phượng, bậc lão làng trong “Làng báo cách mạng Việt Nam” viết ở trên có thể  là 1 ví dụ tiêu biểu vê hiệu quả to lớn mà sự ĐỊNH HƯỚNG ấy mang lại trong chiến tranh cách đây 30 – 40 năm…

Nhưng đó là thời chiến.

Còn trong thời bình thì việc tiếp tục áp dụng “thủ pháp” ấy có hiệu quả lợi hại đến đâu? Và liệu nó có phải là “con dao 2 lưỡi” không nếu tham khảo những sự kiện xảy ra cách đây 20 năm tại Romania?

Xin giành phần trả lời cho các bạn nhà báo.

6 Responses to Con dao 2 lưỡi?

  1. Quoc Nguyen says:

    Bác ra đề khó thế làm sao các nhà báo ta trả lời được 🙂

  2. Dong says:

    Kể ra cái chữ “Định hướng” bản thân nó cũng hay anh Hahien ạ. Trong các cuộc nói chuyện, thậm chí một câu nói với một ai đó thì đã có chất “định hướng”trong đó rồi. Báo chí lại là nguồn thông tin chính thức cho một chính thể, một hội nhóm đều có quyền làm cái chức năng định hướng ấy. Em nghĩ một bài báo hòan tòan không định hướng thì coi chừng lại nhạt, bởi thông tin như nhau với mọi tờ báo, cái riêng của bài báo, tờ báo lại chính là phần định hướng.
    Vấn đề là, tính trung thực về thông tin, nhanh về thời gian và chính xác trong số liệu (nếu có) phải được bảo đảm, tức là, anh vẫn có thể trung thực mà vẫn định hướng được.
    Chỉ nguy hiểm khi chức năng định hướng lấn át, bẻ cong các chức năng khác khiền cho thông tin trở thành dối trá thì coi như nên báo chí bị khai tử, không thương tiếc, như Ceaucescu. ( những tờ báo định hướng 100% ớ ta chết thật rồi đó anh, đeo huân chương nặng quá mà gãy cổ chết )

    • hahien says:

      “…Một bài báo hòan tòan không định hướng thì coi chừng lại nhạt, bởi thông tin như nhau với mọi tờ báo, cái riêng của bài báo, tờ báo lại chính là phần định hướng…”

      Hoàn toàn nhất trí với Dong.

      Vấn đề là ở chỗ là một cái ĐỊNH HƯỚNG TO ĐÙNG nó áp đặt cho tất cả các tờ báo thì làm sao có được “cái riêng của bài báo, tờ báo lại chính là phần định hướng” được!

      Vì thế nên nó không chỉ nhạt mà còn ít có “giá trị sử dụng” nữa 🙂

  3. Lê Mai says:

    Vấn đề tác giả nêu ra rất thú vị và dĩ nhiên rất rộng lớn, tôi xin nói thêm vài điều. Nói ” thông tin có định hướng tại Romania thời đó đã làm cho nhà độc tài không thể đánh giá đúng tình hình và là nguyên nhân cực kỳ quan trọng dẫn đến sự sụp đổ chế độ và cái chết bi thảm của vợ chồng ông” là hoàn toàn đúng những chưa đủ. Ta biết, nguyên nhân chủ yếu nằm trong khuyết tật của hệ thống đó – một hệ thống mà sự sụp đổ dây chuyền của nó đã làm cả thế giới kinh ngạc. Bây giờ, bài học rút ra đối với các nước XHCN còn lại là gì, tôi nghĩ tác giả đã hiểu rất rõ.
    Thế dụng ý của ông Obama khi nhắc đến Khe Sanh là gì? Một khía cạnh là cổ vũ tinh thần yêu nước của người Mỹ – hiển nhiên rồi. Trận KS vẫn còn rất nhiều điều đáng nói và về phía người Mỹ, cũng như VN, họ có quyền tự hào về (trận đánh) họ. Việc tuyên truyền trong trận KS của VN, tôi không ngạc nhiên lắm. Trước mắt tôi là quyển Mười tám năm kháng chiến chống Mỹ, trong đó có thống kê, số lính Mỹ bị tử trận tại VN đến năm 1973 đã là 3,5 triệu rồi!?
    Xử lý thông tin như thế nào cho có lợi đối với một chế độ thật sự là vấn đề lớn và tôi nghĩ rằng tác giả entry đã hiểu rõ tính hai mặt của nó. Đây quả là điều nghiệt ngã.
    Tình huống “định hướng” chứ không phải “trung thực” của Chiếc nón kỳ diệu lại càng đáng suy nghĩ. Thế VN ta xây dựng kinh tế thị trường định hướng XHCN, vì sao một số nước lại công nhận VN có nền kinh tế thị trường (không có đuôi định hướng XHCN) mà VN mừng rỡ, còn đang vận động tiếp để được công nhận, là sao?

    • hahien says:

      Cám ơn Anh Lê Mai đã đặt vấn đề rất đầy đủ chỉ trong 1 cái còm ngắn.Đúng là “thông tin có định hướng tại Romania thời đó đã làm cho nhà độc tài không thể đánh giá đúng tình hình và là nguyên nhân cực kỳ quan trọng dẫn đến sự sụp đổ chế độ…” nhưng đấy không phải là nguyên nhân chủ yếu. Anh Lê Mai đã nói rất đúng: “nguyên nhân chủ yếu nằm trong khuyết tật của hệ thống đó…” Chính cái khuyết tật ấy mới là cha đẻ ra cái “ĐỊNH HƯỚNG” chết người ấy ở Romania.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: