Gorbachev – thủ phạm của sự sụp đổ?

Hà Hiển

(Lấy cảm hứng từ bài viết “Sự sụp đổ của thần tượng” của Lê Mai. Xin cám ơn tác giả về bài viết rất thú vị đó)

Tác giả Lê Mai đã nói rất đúng rằng CNXH ở LX phát triển theo chiều rộng đã hết mức và từ thập kỷ 70, nó đã bắt đầu xuống dốc. Và không chỉ là ở LX, hệ thống XHCN Đông Âu lúc đó đã trở nên quá sập xệ. Tình thế đó đã đặt ra 1 nhiệm vụ bất khả thi cho bất kỳ ai muốn duy trì nó. Sự tồn tại của hệ thống này do đó đã chỉ còn là vấn đề thời gian và nếu không phải là Gorbachev thì cũng sẽ có một người khác hoàn thành thủ tục có tính lịch sử đó dù muốn hay không.

Nhưng vấn đề là có thể Gorbachev đã khá bị động trước tiến trình này và hoàn toàn không làm chủ được tình thế mà đã để các sự kiện cuốn đi.  Ông sẽ đi vào lịch sử vì xuất hiện đúng vào một thời khắc lịch sử tất yếu của 1 quá trình biến động khách quan. Nhưng nếu phía này đánh giá ông như một nhà cứu tinh hay phía khác đánh giá ông như  một tên tội đồ thì những đánh giá này rất cần phải xem lại. Gorbachev chưa hẳn đã xứng đáng được khen tặng đến mức ấy từ một phía và cũng rất oan cho ông nếu ở một phía khác người ta đổ hết mọi tội vạ cho ông.

Có người lại đánh giá, đã đành sự sụp đổ của hệ thống XHCN Liên Xô và Đông Âu là không tránh khỏi, không có Gorbachev ấn nút cho cái sự sụp đổ đó thì có người khác. Nhưng Gorbachev có vẻ đã làm thúc đẩy nhanh tiến trình này lên vì đã không kiểm soát được tình hình và đưa ra những quyết định hấp tấp? Từ đó những người không hài lòng với tiến trình không thể đảo ngược đó thì thù hận đến mức nguyền rủa ông (*), cho ông là thủ phạm của sự đổ vỡ đó, còn phía khác mong chờ điều này thì tán dương ông lên mây xanh.

Nhưng cũng có 1 lý thuyết khác mà có người đã nêu ra. Nếu Gorbachev thực hiện các bước đi từ từ và thận trọng hơn (**), thì sự sụp đổ đã diễn ra không quá đột ngột và hiệu quả của cái sự đổ vỡ ấy sẽ sâu sắc và triệt để hơn trên phạm vi thế giới, Và nếu kịch bản ấy xảy ra thì có lẽ ông sẽ còn được ca tụng nhiều hơn (từ phía này) và do đó cũng được căm ghét nhiều hơn (từ phía khác)? Chính sự sụp đổ quá nhanh và đột ngột ấy làm cho những người đang đi theo mô hình cải cách của ông giật mình cảnh giác và họ vội vàng chuyển hướng. Giả sử ông cứ “đi từ từ” đến cái vực thẳm của sự sụp đổ ấy và người ta mải nhìn cái lưng của ông mà đi theo cho đến khi không kịp quay lại hay chuyển hướng thì sự thể có thể đã khác. Nhưng vì ông đi nhanh quá nên “người ta” cũng nhanh chóng nhận ra cái vực thẳm (***)  trước mặt và điều gì diễn ra sau đó thì như chúng ta đã biết…

Vì vậy phải chăng cả những người ở phía ghét và chê ông cũng nên cám ơn ông về điều này thay vì nguyền rủa? Và những người khen ông nếu hiểu ra điều này, liệu họ có bớt khen?

Nhưng những giả thiết trên vẫn chỉ là giả thiết. Người ta không thể thay đổi được quá khứ. Nhưng tương lai thì có thể thay đổi được nếu học tốt bài học quá khứ.

Còn tên tuổi Gorbachev thì sẽ mãi mãi đi vào lịch sử cùng với một giai đoạn đầy ắp những biến động vĩ đại của thế kỷ 20.

———————————————————————————————————————

(*) Thậm chí, người ta còn cho rằng Gorbachev đã gây ra thảm họa đối với nước Nga, rằng người dân LX đã  bị ông ta… lừa. Nếu cho rằng chỉ 1 mình Gorbachev mà lừa được hàng trăm triệu người dân LX lúc ấy thì đó là 1 ý kiến cực kỳ chủ quan, ngạo mạn và coi thường dân tộc khác, là xúc phạm hàng trăm triệu người trong Liên bang Xô Viết cũ, trong đó có dân tộc Nga vĩ đại. Thực ra đó là ý muốn của nhân dân mà Gorbachev, cũng chỉ là thành viên của khối nhân dân ấy, đã đóng góp phần rất  quan trọng của mình để thực hiện nó trên cương vị của Ông.

Tôi nhớ hình như trong hồi ký của 1 bậc lão thành cách mạng có đoạn kể rằng khi Công đoàn Đoàn kết lên nắm quyền ở Ba Lan,ở Việt Nam đã có một số cuộc mít tinh, biểu tình tại một số tỉnh và  thành phố lên án Công đoàn Đoàn kết với các biểu ngữ có nội dung đại loại: “Kiên quyết ủng hộ nhân dân Ba Lan anh em chống lại bọn phản động tiếm quyền!”. Ngay ngày hôm sau, Đại sứ quán Ba Lan gửi công hàm phản đối, họ cho rằng những sự việc đang xảy ra tại Ba Lan là ý muốn của toàn thể nhân dân nước họ và yêu cầu chúng ta không can thiệp vào công việc nội bộ của họ.

(**) Nói nếu Gorbachev “từ từ và thận trọng hơn” là nói về tốc độ của bước đi chứ không phải theo cách của Đặng Tiểu Bình. Thời đó, các nhà lãnh đạo Việt Nam hình như vẫn đi theo hướng của ông Gorbachev khi Trung Quốc vẫn đang được coi là kẻ thù. Nhưng Gorbachev thúc đẩy tiến trình nhanh quá và sớm để lộ ra cái “vực thẳm” ấy nên họ Đặng đã trở thành hình mẫu thay thế…

(***) “Vực thẳm” trong bài này là 1 khái niệm tương đối, nghĩa là không tuyệt đối là tai họa cho tất cả mọi người.

Đọc thêm: Gorbachev, Eltsin, Putin, và…

6 Responses to Gorbachev – thủ phạm của sự sụp đổ?

  1. Lê Mai says:

    Phân tích của anh về nhiều khía cạnh rất hay, phong phú. Một sự kiện lớn như việc LX và hệ thống XHCN sụp đổ, dĩ nhiên được rất nhiều nước, nhiều Viện, Trung tâm …nghiên cứu rất kỹ lưỡng, từ đó rút ra bài học cho riêng mỗi nước.Ý của anh rất thú vị “Giả sử ông cứ “đi từ từ” đến cái vực thẳm của sự sụp đổ ấy và người ta mải nhìn cái lưng của ông mà đi theo cho đến khi không kịp quay lại hay chuyển hướng thì sự thể có thể đã khác. Nhưng vì ông đi nhanh quá nên “người ta” cũng nhanh chóng nhận ra cái vực thẳm (**) trước mặt và điều gì diễn ra sau đó thì như chúng ta đã biết…”
    Thông thường, lịch sử thường đi những lối không ai ngờ được. Tuy vậy, VN ta đánh giá, sự sụp đổ của LX là sụp đổ một mô hình CNXH, còn lý tưởng XNCH thì vẫn là khát vọng của toàn nhân loại. Còn vai trò của Gorbachev thì không được đánh giá cao, tất nhiên ta hiểu điều đó.

  2. Quoc Nguyen says:

    Nếu các quốc gia trong hệ thống XHCN ở Đông Âu trước đây chuyển đổi mô hình kinh tế sang nền kinh tế thị trường “theo định hướng XHCN” sớm hơn thì có lẽ họ sẽ vẫn còn tồn tại, chí ít là đến ngày nay?
    Em thiển nghĩ rằng, người Châu Âu (các nhà lãnh đạo) đã quá trung thành đến mức sĩ diện mà không dùng bất cứ gì của CNTB xấu xa để cứu vớt cái hệ thống “không được lòng dân” (theo như cách nói của bác Triết) này?

  3. Pingback: Gorbachev, Eltsin, Putin, và… « Hahien's Blog

  4. Pingback: Về loạt bài “Tổng Bí thư” của Lê Mai « Hahien's Blog

  5. Pingback: Hà Hiển : Về loạt bài “Tổng Bí thư” của Lê Mai | ixij

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: